De in Tienen geboren wetenschapper Francis Halzen heeft dinsdag de Nobelprijs voor Natuurkunde 2026 gewonnen. De Belgisch-Amerikaanse fysicus krijgt de prestigieuze onderscheiding voor zijn baanbrekende onderzoek naar hoogenergetische neutrino’s en zijn belangrijke rol bij de ontwikkeling van het IceCube Neutrino Observatory op Antarctica. Halzen groeide op in Tienen en studeerde later wiskunde en fysica aan de KU Leuven.
Francis Halzen werd in 1944 geboren in Tienen. Hij volgde er secundair onderwijs aan het Koninklijk Atheneum en trok daarna naar Leuven, waar hij wiskunde en fysica studeerde en promoveerde in de theoretische fysica. Na zijn studies werkte hij enkele jaren bij het Europese onderzoekscentrum CERN in Genève. Begin jaren zeventig trok hij naar de Verenigde Staten. Hij bouwde er aan de University of Wisconsin-Madison een indrukwekkende wetenschappelijke carrière uit. De universiteit omschrijft hem zelf als een geboren Tienenaar.
Gigantische detector onder het ijs
Halzen verwierf wereldfaam als drijvende kracht achter het IceCube Neutrino Observatory op de Zuidpool. Het observatorium gebruikt een kubieke kilometer ijs diep onder het oppervlak van Antarctica om neutrino’s te detecteren. Duizenden lichtsensoren zijn daarvoor in het ijs aangebracht.
Neutrino’s zijn uiterst moeilijk waarneembare elementaire deeltjes die nauwelijks reageren met andere materie. Door hoogenergetische neutrino’s uit de ruimte te detecteren, kunnen wetenschappers meer te weten komen over enkele van de krachtigste gebeurtenissen in het heelal.
Het Nobelcomité bekroont Halzen voor zijn beslissende bijdragen aan IceCube en de ontdekking van hoogenergetische neutrino’s van astrofysische oorsprong. Zijn onderzoek opende daarmee een nieuwe manier om naar het heelal te kijken.
Al jarenlang internationaal gelauwerd
De Nobelprijs is de absolute bekroning van een carrière waarin de Tienenaar al tal van internationale onderscheidingen verzamelde. Zo kreeg hij onder meer de Balzan Prize, de Bruno Pontecorvo Prize en in 2021 de Bruno Rossi Prize van de American Astronomical Society. Eerder dit jaar ontving hij ook de prestigieuze APS Medal for Exceptional Achievement in Research.
Die onderscheidingen kwamen er telkens voor zijn baanbrekende onderzoek naar neutrino’s en zijn rol bij IceCube. In 2013 zorgde het internationale onderzoeksteam al voor een wetenschappelijke doorbraak met de waarneming van kosmische hoogenergetische neutrino’s.
Meer dan een halve eeuw nadat Francis Halzen Tienen en Leuven achter zich liet voor een wetenschappelijke carrière in de Verenigde Staten, krijgt de geboren Tienenaar nu met de Nobelprijs voor Natuurkunde de hoogst mogelijke internationale erkenning voor zijn onderzoek.