Uit cijfers die Katrien Houtmeyers (N-VA), burgemeester in Tielt-Winge en Vlaams Parlementslid, opvroeg, blijkt dat tientallen woningen voor seizoensarbeiders in Vlaams-Brabant ongeschikt of zelfs onbewoonbaar werden verklaard sinds 2022. “We moeten een beter zicht krijgen op de situatie om het beleid bij te kunnen sturen”, zegt Houtmeyers.
Het aantal seizoensarbeiders dat vanuit het buitenland in Vlaams-Brabant kwam werken, verviervoudigde tussen 2021 en 2026. Een gevolg van de grote instroom van buiten de EU. “Seizoensarbeiders zijn een onmisbare schakel voor de Hagelandse land- en tuinbouw. Het feit dat hun aantal de voorbije vijf jaar maar liefst verviervoudigde, kan dan ook toegejuicht worden. Terwijl er in 2021 nog 161 mensen vanuit het buitenland naar Vlaams-Brabant reisden om seizoensarbeid te verrichten, zijn het er dit jaar al 659. Maal 4,09 dus. Onze provincie is duidelijk een aantrekkingspool”, legt Houtmeyers uit, die de cijfers opvroeg bij het kabinet van minister van Werk Zuhal Demir (N-VA). “In absolute cijfers doen enkel West-Vlaanderen en Limburg beter. Dat Limburg koploper is, hoeft niet te verwonderen. Seizoensarbeiders gaan vooral aan de slag in de land- en tuinbouw, die niet toevallig heel sterk staan in Limburg.”
Veel seizoensarbeiders van buiten de EU
In elke Vlaamse provincie tekende zich de voorbije vijf jaar een grote toename aan seizoensarbeiders af. “De verklaring ligt in het feit dat er de laatste jaren veel seizoensarbeiders van buiten de EU komen”, vervolgt Houtmeyers. “Vroeger kwamen ze grotendeels van binnen de EU. Polen en Roemenen komen niet meer zo gauw naar Vlaanderen voor seizoensarbeid, aangezien ze in hun eigen land meer arbeidskansen hebben dan vijf jaar geleden. Maar de instroom van buiten de EU draait nu wel op volle toeren.”
Bijna alle aanvragen hadden betrekking op een arbeidskaart, waardoor de arbeiders maar maximaal negentig dagen in ons land mogen blijven. “Die mensen komen tijdelijk naar hier om een nood op te vangen en vertrekken nadien weer”, aldus Houtmeyers.
95 van de 100 woningen niet in orde
Om hun woonsituatie onder de loep te nemen, vroeg Houtmeyers cijfers op bij voormalig Vlaams minister van Wonen Hans Bonte (Vooruit). Daaruit bleek dat er sinds 2022 in Vlaams-Brabant honderd conformiteitsonderzoeken werden uitgevoerd naar kamers voor seizoenarbeiders in het kader van procedures rond ongeschikt- en onbewoonbaarverklaring. In 95 gevallen werd de woning ongeschikt, onbewoonbaar of overbewoond verklaard. Slechts vijf onderzochte woningen voldeden aan de normen. De meest voorkomende gebreken hadden betrekking op het ontbreken van rookmelders, risico’s op elektrocutie, gasontploffing en CO-vergiftiging, onveilige trappen en overlopen, gebrekkige verlichting en slechte toegankelijkheid. “Bonte gaf aan dat de controles in eerste instantie klachtengestuurd zijn”, aldus Houtmeyers. “Dat betekent dat er enkel controles plaatsvinden bij klachten: een mogelijke verklaring waarom er zo veel overtredingen worden vastgesteld. Toch kan je niet om de cijfers heen: er bestaan nog altijd ernstige problemen met de kwaliteit van bepaalde huisvesting voor seizoensarbeiders.”
Geen structurele registratie
Volgens Houtmeyers gaf de voormalige minister toe dat er geen structurele registratie bestaat van de huisvesting van seizoensarbeiders. Daardoor kan Vlaanderen geen cijfers geven over hoeveel seizoensarbeiders door hun werkgever worden gehuisvest of hoeveel gebruikmaken van private huisvesting. Ook het aantal sancties kan niet afzonderlijk worden becijferd. “Je kan pas gericht handhaven als je weet waar de problemen zich bevinden. Vandaag werkt de Vlaamse Wooninspectie vooral klachtengestuurd en is de huisvesting van seizoensarbeiders geen specifieke prioriteit. Dat is een gemiste kans.”
“Gerichte controles en handhaving noodzakelijk”
Bonte verwees naar lopende evaluaties van de woningkwaliteitsnormen en de procedures, waarvan de resultaten na de zomer worden verwerkt. Voor Houtmeyers is dat een eerste stap, maar ze vraagt meer ambitie: “We moeten misbruiken kordaat aanpakken, zonder de vele correcte werkgevers extra administratieve lasten op te leggen. Betere registratie, gerichte controles en een consequente handhaving zijn noodzakelijk om menswaardige huisvesting te garanderen en oneerlijke concurrentie tegen te gaan. Wie in Vlaanderen werkt, heeft recht op een veilige en kwaliteitsvolle woning. Dat is niet alleen een kwestie van woonkwaliteit, maar ook van respect voor mensen en van een eerlijke arbeidsmarkt”, besluit Houtmeyers.